Πρώην πρέσβης της Τουρκίας στον ΟΟΣΑ, γνωστός οικονομολόγος και τηλεοπτικός σχολιαστής, ιδρυτές και επικεφαλής χρηματοοικονομικών εταιρειών βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας για την κατάρρευση της «φούσκας» των Funds, ένα σκάνδαλο ύψους 18 δισ. δολαρίων.
Όμως πίσω από τα ονόματα της πολιτικοοικονομικής ελίτ και τα δισεκατομμύρια, υπάρχουν και πάνω από 455.000 άνθρωποι που έχουν εγκλωβιστεί σε περισσότερα από 130 κεφάλαια, τα οποία οδηγούνται σε εκκαθάριση. Πολλοί προσπαθούν απεγνωσμένα να μάθουν αν θα πάρουν πίσω τα κεφάλαια και τις αποταμιεύσεις τους.
Τα πρόσωπα του σκανδάλου
Στα χέρια των τουρκικών αρχών βρίσκεται τα τελευταία 24ωρα και ο Εμρέ Τεζμέν, ιδρυτής της χρηματιστηριακής εταιρείας Tera Yatirim Menkul Degerler AS, που βρίσκεται στο επίκεντρο του σκανδάλου με την φούσκα των funds, των οποίων η κατάρρευση εξανέμισε δισεκατομμύρια δολάρια από την αξία των τοποθετήσεων των επενδυτών.
Ο Τεζμέν, πρόεδρος της Tera, τέθηκε υπό κράτηση στις 19 Σεπτεμβρίου και, σύμφωνα με το τουρκικό τηλεοπτικό δίκτυο NTV, συνελήφθη τελικά τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης. Μαζί του συνελήφθησαν τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου Κερέμ Αλκίν και Εμρέ Αλκίν, καθώς και ένα ακόμη στέλεχος της εταιρείας, ο Αλπέρ Οζτούρκ.
Ο Κερέμ Αλκίν αποχώρησε πέρυσι από το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών. Από το 2021 έως το 2024 είχε διατελέσει πρέσβης και μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΟΣΑ. Ο αδελφός του, Εμρέ, είναι γνωστός οικονομολόγος και τηλεοπτικός σχολιαστής, με τακτικές εμφανίσεις σε εθνικά τηλεοπτικά δίκτυα. Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας συνελήφθη και ο πρόεδρος της Pusula Finans Holding AS, Σερντάρ Τουρχάν.
Οι αρχές έχουν δεσμεύσει περιουσιακά στοιχεία που συνδέονται με στελέχη διαφόρων χρηματοοικονομικών εταιρειών. Έχουν επίσης επιβάλει περιορισμούς σε συναλλαγές που αφορούν την περιουσία στελεχών των funds, των συζύγων τους και στενών συγγενών τους, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο Anadolu.
Οι εισαγγελείς ζήτησαν ακόμη στοιχεία για μεταφορές χρημάτων και κρυπτονομισμάτων στο εξωτερικό από το 2024, προκειμένου να διαπιστώσουν αν περιουσιακά στοιχεία μετακινήθηκαν εκτός Τουρκίας.
Τα υπό έρευνα funds είχαν προσελκύσει εκατοντάδες χιλιάδες ιδιώτες επενδυτές. Η «φούσκα» στήθηκε ως εξής: Τα funds αποκτούσαν εξαιρετικά μεγάλες θέσεις σε μετοχές με περιορισμένη ελεύθερη διασπορά και χαμηλή εμπορευσιμότητα. Όσο αγόραζαν μαζικά τους εν λόγω τίτλους, τόσο οι τιμές αυτών των μετοχών ανέβαιναν και τόσο αυξανόταν και η προβαλλόμενη αξία των funds.
Ο «χρυσός» κύκλος της κερδοφορίας είχε ως εξής: Οι αγορές μετοχών από τα Funds ανέβαζαν την τιμή τους → Η μεγαλύτερη τιμή ενίσχυε την αξία του χαρτοφυλακίου των Funds → Τα Funds παρουσίαζαν εντυπωσιακές αποδόσεις → Οι εντυπωσιακές αποδόσεις προσέλκυαν περισσότερους επενδυτές, οι οποίοι έβαζαν τα λεφτά τους στα Funds → Τα νέα κεφάλαια επέτρεπαν νέες αγορές μετοχών περιορισμένης προσφοράς. Και η «φούσκα» διαρκώς μεγάλωνε…
Όλα ανατράπηκαν όταν η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας – δεχόμενη πιέσεις από διεθνείς εταιρείες αξιολόγησης χρηματοοικονομικών δεικτών – αναγκάστηκε να λάβει μέτρα για να αντιμετωπιστεί η πλασματική εικόνα των funds και έθεσε όρια στο πόσο μεγάλη θέση θα μπορούσε να διατηρούν σε μετοχές εταιρειών με περιορισμένη ελεύθερη διασπορά.
Έτσι τα funds αναγκάστηκαν να μειώσουν τη θέση τους, πουλώντας τίτλους. Οι επενδυτές άρχισαν να ζητούν πίσω τα χρήματά τους και ο μηχανισμός… «κλάταρε». Τα funds δεν είχαν την απαιτούμενη ρευστότητα και το πρόβλημα μετατράπηκε άμεσα σε κρίση.
Οι χρηματιστηριακές εταιρείες πέρασαν από τον τεχνητό κύκλο της κερδοφορίας, στον κύκλο της καταστροφής: Αδυναμία πληρωμής των επενδυτών → Μαζικές πωλήσεις μετοχών για την ενίσχυση της ρευστότητας → Πτώση τιμών → νέα αιτήματα ανάληψης από επενδυτές → νέες αναγκαστικές πωλήσεις μετοχών → ακόμη μεγαλύτερη πτώση → ακόμη περισσότερες αναλήψεις…
Πάνω από 455.000 εγκλωβισμένοι στην «πυραμίδα Πόντσι»
Ο υπουργός Δικαιοσύνης της Τουρκίας χαρακτήρισε το σχήμα της απάτης «παρόμοιο με πυραμίδα Πόντσι». Πρόκειται για μια επενδυτική απάτη όπου τα χρήματα που δίνουν οι νέοι επενδυτές χρησιμοποιούνται για να πληρωθούν τα ψεύτικα κέρδη των παλαιότερων, αντί να επενδύονται πραγματικά.
Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται η Tera, του Εμρέ Τεζμέν, μια άλλοτε ελάχιστα γνωστή χρηματιστηριακή εταιρεία και εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων. Η δική της μετοχή είχε καταγράψει στο υψηλότερο σημείο της άνοδο άνω του 50.000%, μόλις τέσσερα χρόνια μετά την εισαγωγή της στο χρηματιστήριο.
Όταν έσκασε η φούσκα των funds, το Τουρκικό Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς διέταξε την εκκαθάριση 131 κεφαλαίων που διαχειρίζονταν επτά εταιρείες, μεταξύ των οποίων και η Tera. Σύμφωνα με τη ρυθμιστική αρχή, στους επενδυτές τους περιλαμβάνονται 455.758 άνθρωποι. Η αξία των μετοχικών κεφαλαίων και κεφαλαίων χρηματαγοράς που τέθηκαν σε διαδικασία εκκαθάρισης υπολογίζεται σε πάνω από 18 δισ. δολάρια, με κάποιες εκτιμήσεις να ανεβάζουν το ποσό και στα 20 δισ. Παραμένει ασαφές πόσο από αυτό το ποσό μπορεί να ανακτηθεί.
Η κρίση έπληξε και το χρηματιστήριο. Από την αρχή της προηγούμενης εβδομάδας, ο δείκτης όλων των μετοχών του Χρηματιστηρίου Κωνσταντινούπολης είχε υποχωρήσει κατά 12%, ενώ περίπου 50 μετοχές του δείκτη είχαν χάσει τουλάχιστον το 40% της αξίας τους. Στις 16 Σεπτεμβρίου, οι τουρκικές μετοχές κατέγραψαν τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση τους εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο.
Επενδυτές σε απόγνωση – «Έχουμε τρελαθεί, καταστραφήκαμε»
Δύο εβδομάδες αφότου τοποθέτησε τις αποταμιεύσεις του σε ένα τουρκικό μετοχικό κεφάλαιο με εντυπωσιακές αποδόσεις, ακολουθώντας τη συμβουλή συγγενή του, ο 28χρονος Μεχμέτ Κερβαντζί προσπαθούσε απεγνωσμένα να δώσει εντολή πώλησης μέσω της εφαρμογής συναλλαγών στο κινητό του.
Ο Κερβαντζί σκόπευε να χρησιμοποιήσει τα 2,5 εκατ. λίρες που είχε επενδύσει, περίπου 51.000 δολάρια, για τον επικείμενο γάμο του. Η εντολή πώλησης, όμως, δεν εκτελέστηκε. «Πανικοβληθήκαμε. Οι καταθέσεις δεν έδιναν καλές αποδόσεις και ψάχναμε κάπου αλλού να επενδύσουμε. Είμαστε συντετριμμένοι», είπε τηλεφωνικά.
Όπως πολλοί άλλοι, ήλπιζε ότι οι υψηλές αποδόσεις κεφαλαίων εταιρειών όπως η Tera Portfoy Yonetimi AS και η Pusula Portfoy Yonetimi AS θα προστάτευαν τις αποταμιεύσεις του από τον πληθωρισμό, ο οποίος κατά την τελευταία τριετία κυμαινόταν κατά μέσο όρο γύρω στο 50%.
