Η εικόνα ενός καλοκαιρινού ελληνικού νησιού που σφύζει από ζωή, με γεμάτα σοκάκια και πολύβουες ακτές, αποτελεί αναμφίβολα τη λαμπερή βιτρίνα της εθνικής μας οικονομίας. Ωστόσο, πίσω από τη γοητεία των διάσημων προορισμών κρύβεται μια πραγματικότητα που πλέον αποτυπώνεται καθαρά και στις επίσημες εκθέσεις της Eurostat (Regions in Europe): η Ελλάδα, και ειδικότερα το Νότιο Αιγαίο σηκώνει το μεγαλύτερο τουριστικό βάρος σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Η διπλή ανάγνωση της «τουριστικής έντασης» (διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους) και της «τουριστικής πυκνότητας» (διανυκτερεύσεις ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο) φέρνει στο φως τα πρωτοφανή επίπεδα συγκέντρωσης επισκεπτών σε εξαιρετικά περιορισμένο γεωγραφικό χώρο.
Ηλίας Μπέλλος
Σύμφωνα με τα συγκριτικά δεδομένα της Eurostat, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου κατακτά την 1η θέση στην Ευρωπαϊκή Ενωση στην τουριστική ένταση, καταγράφοντας 126.817 διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους – δηλαδή σχεδόν 127 διανυκτερεύσεις για κάθε μόνιμο κάτοικο του νησιωτικού συμπλέγματος. Το μέγεθος αυτό είναι σχεδόν 19 φορές υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος διαμορφώνεται μόλις στις 6.725 διανυκτερεύσεις.
Ταυτόχρονα, η χωρική πυκνότητα εκτινάσσεται στις περίπου 6.950 διανυκτερεύσεις ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, μέγεθος που υπερβαίνει κατά δέκα φορές τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (680 διανυκτερεύσεις/τ.χλμ.). Στη 2η θέση πανευρωπαϊκά ακολουθούν τα Ιόνια Νησιά με 103.440 διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους (103 ανά κάτοικο) και πυκνότητα που αγγίζει τις 9.100 διανυκτερεύσεις ανά τ.χλμ. λόγω της μικρής έκτασης των νησιών.
Στη 2η θέση πανευρωπαϊκά ακολουθούν τα Ιόνια Νησιά με 103.440 διανυκτερεύσεις ανά 1.000 κατοίκους.
Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, με έδρα την Ερμούπολη της Σύρου, απαρτίζεται από τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα. Στις Κυκλάδες δεσπόζουν διεθνείς προορισμοί όπως η Σαντορίνη και η Μύκονος, μαζί με τη Νάξο, την Πάρο, την Τήνο, την Ανδρο, τη Μήλο, τη Σίφνο, την Ιο και την Αμοργό. Αντίστοιχα, στα Δωδεκάνησα ξεχωρίζουν η Ρόδος και η Κως, πλαισιωμένες από την Κάλυμνο, την Πάτμο, την Κάρπαθο, τη Λέρο, τη Σύμη, την Αστυπάλαια και το ακριτικό Καστελλόριζο. Οι δύο ελληνικές περιφέρειες υπερτερούν αισθητά έναντι παραδοσιακών κολοσσών, όπως το αυστριακό Τιρόλο (61 διανυκτερεύσεις/κάτοικο και 3.800 ανά τ.χλμ.) ή οι ισπανικές Βαλεαρίδες Νήσοι (57 διανυκτερεύσεις/κάτοικο).
Η πραγματική πίεση, ωστόσο, γίνεται αντιληπτή όταν συνεξετάσουμε τη χρονική συγκέντρωση των αφίξεων. Τον Αύγουστο, στην καρδιά του καλοκαιριού, η τουριστική ένταση εκτινάσσεται στις 26,9 διανυκτερεύσεις ανά κάτοικο στο Νότιο Αιγαίο και στις 24,9 στα Ιόνια Νησιά. Πρακτικά, τις ημέρες κορύφωσης οι επισκέπτες είναι περισσότεροι από τους μόνιμους κατοίκους. Παράλληλα, η εξάρτηση από το εξωτερικό είναι σχεδόν απόλυτη: το 94,6% των διανυκτερεύσεων στην Κρήτη, το 93,6% στα Ιόνια Νησιά και το 92,0% στο Νότιο Αιγαίο πραγματοποιείται από αλλοδαπούς ταξιδιώτες, έναντι μόλις 48,0% στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Η εικόνα αυτή έγινε ακόμη πιο έντονη τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος και του ΙΝΣΕΤΕ, οι διανυκτερεύσεις μη κατοίκων στη χώρα ανήλθαν σε 240,8 εκατ. το 2024, ενώ το 2025 σημείωσαν νέα άνοδο φτάνοντας τα 244,67 εκατ. (+1,6%). Αντίστοιχα, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις άγγιξαν το ιστορικό ρεκόρ των 23,63 δισ. ευρώ και οι αφίξεις τους 43,31 εκατ. ταξιδιώτες. Η επιπλέον αυτή κίνηση διοχετεύθηκε με εξαιρετικά ασύμμετρο τρόπο: μόλις 5 από τις 13 περιφέρειες συγκέντρωσαν το 87,9% των συνολικών διανυκτερεύσεων και το 89,9% των εσόδων της χώρας.
Το Νότιο Αιγαίο διατήρησε την πρώτη θέση με 53,12 εκατ. διανυκτερεύσεις και 6,62 δισ. ευρώ εισπράξεις, ενώ ακολούθησαν η Αττική (48,98 εκατ.), η Κρήτη (48,62 εκατ.), η Κεντρική Μακεδονία (28,35 εκατ.) και τα Ιόνια Νησιά (25,86 εκατ.). Επιπλέον, οι 5,61 εκατ. επιβάτες κρουαζιέρας δημιούργησαν έντονη στιγμιαία συμφόρηση σε λιμάνια-ορόσημα, όπως η Σαντορίνη, η Μύκονος, η Ρόδος και η Κέρκυρα.
Στον αντίποδα αυτής της νησιωτικής υπερσυγκέντρωσης, η υπόλοιπη Ελλάδα κινείται σε πολύ πιο ήρεμους ρυθμούς. Ενώ η Αττική και η Κεντρική Μακεδονία εμφανίζουν υψηλή χωρική πυκνότητα λόγω αστικού ιστού, αλλά χαμηλή τουριστική ένταση λόγω πληθυσμού, οι υπόλοιπες οκτώ περιφέρειες (Πελοπόννησος, Ηπειρος, Θεσσαλία, Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, Δυτική Ελλάδα, Στερεά Ελλάδα, Βόρειο Αιγαίο και Δυτική Μακεδονία) μοιράζονται αθροιστικά μόλις το 12,1% των διανυκτερεύσεων.
karhimerini.gr